RUMI & KONYA
Rumi i początki zakonu mewlewitów
Trzynastowieczny poeta Dżalal ad-Din Rumi nigdy nie założył zakonu, który nosi jego imię. Jak jego życie, żałoba i poezja w Konyi dały początek drodze mewlewitów.
Check dates and availability ↗Uczony, zanim został mistykiem
Jalal al-Din Muhammad Rumi urodził się w 1207 roku, tradycyjnie w Balkh na terenie dzisiejszego Afganistanu, choć niektórzy badacze wskazują na Vakhsh w dzisiejszym Tadżykistanie. Jego rodzina wyemigrowała na zachód przed naporem Mongołów, osiedlając się ostatecznie w Konyi w środkowej Anatolii. Jego ojciec był szanowanym kaznodzieją i prawnikiem, a Rumi odziedziczył tę rolę: przez lata był uczonym, ortodoksyjnym nauczycielem prawa religijnego z kręgiem uczniów, a nie ekstatyczną postacią późniejszej legendy. Zrozumienie tego zwyczajnego początku ma znaczenie, ponieważ tradycja mewlewicka nie jest wynalazkiem wędrownego ekscentryka, lecz rozkwitem poważnego uczonego. Przełom nadszedł później i dokonał się poprzez jedno spotkanie, które wyznawcy Rumiego przez pokolenia próbowali opisać. Wcześniej był prawnikiem w prowincjonalnej stolicy Seldżuków.
Shams of Tabriz
Około 1244 roku Rumi spotkał wędrującego derwisza imieniem Szams ad-Din z Tabrizu i wedle wszelkich relacji spotkanie to go odmieniło. Obaj pogrążyli się w intensywnej zażyłości rozmów i duchowych poszukiwań, co zgorszyło uczniów Rumiego, którzy niechętnie patrzyli na przybysza odbierającego im nauczyciela. Szams ostatecznie opuścił Konyę, a następnie, po powrocie, zniknął na zawsze — najprawdopodobniej zabity przez tych, którzy chcieli się go pozbyć. Żal Rumiego po tej stracie jest powszechnie opisywany jako źródło jego poezji: osierocony przez przyjaciela, w którym dostrzegł boskość, zaczął przemawiać wierszem. W rozumieniu mewlewitów Szams był mniej osobą, którą Rumi kochał, a bardziej zwierciadłem, w którym ujrzał Boga — dlatego strata nie przyniosła rozpaczy, lecz wybuch tęsknoty.
Poezja, która niosła naukę
Z dziesięcioleci po Shamsie wyszły dwa wielkie dzieła. Pierwszym jest ogromny zbiór poematów lirycznych, które Rumi opublikował pod imieniem przyjaciela, a nie własnym – akt samo-wymazania, który sam w sobie jest częścią nauki. Drugim jest Masnavi, długi poemat narracyjny pełen opowieści, przypowieści i komentarzy, który późniejsi mewlewici traktowali niemal jak towarzysza świętych tekstów. Jego pierwsze wersy, w których ścięta trzcina opiewa tęsknotę za powrotem do trzcinowiska, stały się emblematem całej tradycji: dusza odcięta od źródła śpiewa o rozłące. Ten obraz warto zabrać ze sobą na każde Sema, ponieważ flet ney, który otwiera ceremonię, jest właśnie tą trzciną, a ból w jego dźwięku to poemat, który staje się słyszalny.
Zamówienie przyszło po nim
Rumi nie założył bractwa, nie wyznaczył następców w formalnym łańcuchu sukcesji ani nie zaprojektował ceremonii, która dziś odbywa się pod jego imieniem. Zakon mewlewitów ukształtował się po jego śmierci, głównie za sprawą jego syna Sułtana Walada i oddanego ucznia, którzy zgromadzili jego zwolenników, usystematyzowali jego naukę i nadali wspólnocie strukturę, jej domy modlitwy, a z czasem skodyfikowaną formę Sema. Rumi pozostawił po sobie zbiór wierszy i pewien sposób bycia; jego spadkobiercy zbudowali instytucję zdolną nieść to dziedzictwo przez siedem stuleci. To pożyteczne sprostowanie turystycznego skrótu myślowego, według którego Rumi wynalazł taniec wirujących derwiszy. On go zainspirował; inni nadali mu kształt zdyscyplinowanego obrzędu, który można oglądać do dziś.
Konya i noc zjednoczenia
Rumi zmarł w Konyi 17 grudnia 1273 roku i tam został pochowany, a nad jego grobem wzniesiono sanktuarium, które po dziś dzień pozostaje miejscem pielgrzymek. Tradycja mewlewicka nie opłakuje tej daty. Nazywa ją Seb-i Arus — nocą zaślubin, nocą zjednoczenia — w przekonaniu, że śmierć ponownie połączyła Rumiego z boskością, za którą tęsknił przez całe życie. Każdego grudnia Konya upamiętnia rocznicę obchodami, które kulminują 17. dnia miesiąca, a pielgrzymi i podróżni przybywają tam specjalnie na tę okazję. Dla każdego, kogo ciągnie coś więcej niż jeden wieczór w Stambule, Konya jest źródłem: miastem, w którym poeta żył, nauczał, cierpiał i został złożony do wiecznego spoczynku, i w którym zakon, jaki z niego wyrósł, obchodzi swój najuroczystszy kalendarz.